Độ dày tôn là bề dày của tấm tôn, tính bằng mm hoặc dem (1 dem = 0,1 mm). Bài này có bảng quy đổi dem, ly, mm và gauge, cách đọc ký hiệu BMT/TCT/APT, mức dày nên chọn cho mái xưởng, vách bao và thiết bị trong nhà máy, cùng quy trình kiểm tra để biết tôn có bị thiếu dày hay không.
1. Độ dày tôn là gì? Đơn vị dem, zem, ly và mm
Độ dày tôn là khoảng cách giữa hai bề mặt của tấm tôn. Thị trường Việt Nam dùng ba cách gọi: mm (chuẩn kỹ thuật), dem hoặc zem (1 dem = 0,1 mm) và ly hoặc li (1 ly = 1 mm = 10 dem).
Cách gọi theo từng loại khá rõ ràng. Tôn lợp mái mỏng dưới 1 mm thường gọi theo dem, ví dụ “tôn 4 dem” là tôn 0,40 mm, “tôn 4 dem 5” là 0,45 mm. Tôn tấm từ 1 mm trở lên dùng trong gia công kim loại tấm lại hay gọi theo ly, ví dụ “tôn 1 ly 5” là 1,5 mm.
Trên bản vẽ và đơn đặt hàng, bạn nên ghi bằng mm và nói rõ đo thép nền hay đo tổng (mục 2 giải thích vì sao). Ghi “tôn 1.2” mà không có đơn vị là nguồn tranh cãi phổ biến nhất khi nghiệm thu: bên bán có thể hiểu 1,2 dem, bên mua hiểu 1,2 mm, chênh nhau 10 lần.
1.1. Bảng quy đổi dem, mm, ly và khối lượng thép nền
Khối lượng trong bảng tính theo khối lượng riêng của thép là 7,85 g/cm³, tức 1 m² thép dày 1 mm nặng 7,85 kg, chưa gồm lớp mạ và lớp sơn. Công thức nhanh: khối lượng (kg/m²) = độ dày (mm) × 7,85.
|
Dem (zem) |
mm |
Ly |
Khối lượng thép nền (kg/m²) |
Ứng dụng thường gặp |
|
2,5 |
0,25 |
0,25 |
1,96 |
Tôn màu giá rẻ, mái che tạm |
|
3 |
0,30 |
0,3 |
2,36 |
Vách tạm, mái che phụ |
|
3,5 |
0,35 |
0,35 |
2,75 |
Mái nhà dân dụng, vách ngăn |
|
4 |
0,40 |
0,4 |
3,14 |
Mái nhà, vách bao xưởng |
|
4,5 |
0,45 |
0,45 |
3,53 |
Mái nhà xưởng, nhà kho |
|
5 |
0,50 |
0,5 |
3,93 |
Mái xưởng khẩu độ lớn, vùng gió mạnh |
|
6 |
0,60 |
0,6 |
4,71 |
Mái xưởng tải cao, máng xối |
|
8 |
0,80 |
0,8 |
6,28 |
Ống gió, vách che máy, mâm kệ nhẹ |
|
10 |
1,0 |
1 |
7,85 |
Mâm kệ, thân tủ dụng cụ, tấm che hàng rào |
|
12 |
1,2 |
1,2 |
9,42 |
Thân vỏ tủ điện trong nhà, passbox |
|
15 |
1,5 |
1,5 |
11,78 |
Tủ điện ngoài trời, vỏ hộp chống ồn |
|
20 |
2,0 |
2 |
15,70 |
Mặt bàn thao tác, tấm lắp thiết bị |
|
30 |
3,0 |
3 |
23,55 |
Khay chống tràn, bản mã, chân đế máy |
Cột khối lượng giúp purchasing ước nhanh trọng lượng vật tư khi lập dự toán. Đây cũng là cơ sở để kiểm tôn bằng cân ở mục 6.
1.2. Quy đổi gauge sang mm khi đọc bản vẽ nước ngoài
Bản vẽ từ công ty mẹ ở Mỹ hoặc catalogue thiết bị nhập khẩu thường ghi độ dày theo gauge (ga). Gauge ngược với trực giác: số càng lớn thì tấm càng mỏng.
Gauge còn khác nhau theo vật liệu. Cùng 16 gauge, thép dày 1,519 mm còn nhôm chỉ 1,290 mm, nên đừng dùng chung một bảng cho mọi kim loại. Bảng dưới theo hệ Manufacturers’ Standard Gauge dùng cho thép tấm:
|
Gauge |
Thép đen (mm) |
Quy đổi gần nhất |
|
28 |
0,378 |
khoảng 4 dem |
|
26 |
0,455 |
khoảng 4,5 dem |
|
24 |
0,607 |
khoảng 6 dem |
|
22 |
0,759 |
khoảng 7,5 dem |
|
20 |
0,912 |
khoảng 9 dem |
|
18 |
1,214 |
khoảng 1,2 ly |
|
16 |
1,519 |
khoảng 1,5 ly |
|
14 |
1,897 |
khoảng 1,9 ly |
|
12 |
2,657 |
khoảng 2,7 ly |
|
10 |
3,416 |
khoảng 3,4 ly |
Thép mạ kẽm dùng bảng gauge riêng và dày hơn thép đen một chút ở cùng số gauge. Với nhà máy FDI nhận bản vẽ ghi “16 ga” cho vỏ tủ, hãy quy về 1,5 mm khi đặt hàng trong nước, rồi gửi lại nhà cung cấp xác nhận bằng văn bản.
1.3. Tôn mỏng nhất và dày nhất là bao nhiêu?
Ở đầu mỏng, tôn màu giá rẻ trên thị trường xuống tới khoảng 0,20-0,25 mm, chủ yếu dùng cho mái che tạm và công trình phụ. Mức này không nên dùng cho mái xưởng vì dễ móp khi đi lại và dễ rung ồn khi mưa.
Ở đầu dày, tôn lợp mái thông dụng dừng quanh 1 mm. Tôn tấm gia công phổ biến tới khoảng 3 mm. Từ 3 mm trở lên, thị trường gọi là thép tấm; TCVN 10351:2014 về dung sai thép tấm cán nóng áp dụng cho chiều dày danh nghĩa từ 3 mm đến 400 mm.

2. Cách đọc ký hiệu độ dày trên tấm tôn: BMT, TCT và APT
Con số in trên tôn có thể là một trong ba loại độ dày khác nhau. Hai tấm cùng ghi “0,45” nhưng phần thép chịu lực bên trong có thể chênh nhau vài dem. Đây là chỗ hầu hết người mua bị nhầm, và cũng là lý do hai báo giá “tôn 4 dem 5” chênh nhau đáng kể.
2.1. Ba loại độ dày cần phân biệt
-
BMT (Base Metal Thickness): độ dày thép nền, tức phần thép thật sự chịu lực, chưa tính lớp mạ. Đây là con số dùng để tính độ cứng và khả năng chịu tải.
-
TCT (Total Coated Thickness): độ dày sau mạ, gồm thép nền cộng lớp mạ kẽm hoặc nhôm kẽm ở hai mặt.
-
APT (After Painting Thickness): độ dày sau sơn, gồm thép nền, lớp mạ và lớp sơn, áp dụng cho tôn màu.
Catalogue tôn Klip-lok của NS BlueScope Lysaght cho thấy rõ khoảng chênh giữa ba con số:
|
Độ dày thép nền (BMT) |
Độ dày sau mạ (TCT) |
Độ dày sau sơn (APT) |
|
0,40 mm |
0,45 mm |
0,48 mm |
|
0,48 mm |
0,53 mm |
0,56 mm |
|
0,60 mm |
0,65 mm |
0,68 mm |
Nghĩa là tấm gọi “4 dem 8” ngoài thị trường, nếu tính theo độ dày sau sơn, thực chất chỉ có 4 dem thép nền. Ở tấm 0,40 mm, lớp phủ chiếm khoảng 17% con số in trên tôn; ở tấm 0,60 mm, tỷ lệ này giảm còn khoảng 12%.
2.2. Lớp mạ chiếm bao nhiêu trong độ dày?
Khối lượng lớp mạ được ký hiệu bằng chữ và số, tính bằng g/m² cho cả hai mặt. Lớp mạ nhôm kẽm AZ150 (150 g/m²) dày khoảng 20 µm mỗi mặt; lớp mạ kẽm Z275 (275 g/m²) dày khoảng 19-20 µm mỗi mặt. Cộng hai mặt, lớp mạ đã chiếm khoảng 0,04-0,05 mm, đúng bằng khoảng chênh BMT và TCT trong bảng trên.
Tôn màu cộng thêm lớp sơn mặt trên và mặt dưới, thường khoảng 0,03 mm tổng cộng. Vì vậy cùng một cuộn thép nền 0,40 mm, bên bán có thể ghi 0,40, 0,45 hoặc 0,48 tùy cách công bố, và cả ba đều “đúng” nếu nói rõ là loại độ dày nào.
2.3. Ghi độ dày trên đơn hàng thế nào cho chặt?
Tiêu chuẩn cũng yêu cầu bạn nói rõ. TCVN 6525:2018 (ISO 4998:2014) về thép cacbon tấm mỏng mạ kẽm nhúng nóng quy định khách hàng phải chỉ rõ cách tính chiều dày trên đơn hàng. Nếu không chỉ rõ, sản phẩm được giao theo chiều dày gồm cả kim loại nền và lớp mạ.
Với đơn hàng nhà máy, một dòng mô tả đủ chặt nên có đủ 5 thông tin:
-
Loại vật liệu: tôn mạ kẽm (GI), tôn mạ nhôm kẽm (GL), tôn màu hay tôn đen.
-
Độ dày kèm loại đo: ví dụ “BMT ≥ 0,40 mm” thay vì “tôn 4 dem”.
-
Khối lượng lớp mạ: ví dụ AZ150 hoặc Z275.
-
Lớp sơn: sơn 1 mặt hay 2 mặt, mã màu.
-
Khổ và dạng sóng: khổ phẳng, khổ hữu dụng, số sóng hoặc biên dạng.
Mẫu dòng mô tả: “Tôn mạ nhôm kẽm sơn màu, BMT ≥ 0,40 mm, lớp mạ AZ150, sơn 2 mặt, khổ phẳng 1.200 mm, 5 sóng”. Ngoài độ dày, nhiều nhà sản xuất lớn còn in thương hiệu, độ mạ, mã cuộn và ngày giờ sản xuất trên mặt tôn. Dòng in mờ hoặc thiếu thông tin là dấu hiệu cần kiểm lại.

3. Độ dày tôn phổ biến theo từng loại tôn
Mỗi dòng tôn có dải độ dày riêng. Các bảng dưới tổng hợp dải thường gặp trên thị trường; con số cụ thể còn tùy nhà sản xuất và lô hàng.
3.1. Tôn lợp mái và vách
|
Loại tôn |
Dải độ dày thường gặp |
Ghi chú |
|
Tôn mạ kẽm (GI) |
0,30-0,60 mm |
Lớp mạ ký hiệu Z, ví dụ Z80, Z275 |
|
Tôn lạnh, mạ nhôm kẽm (GL) |
0,28-0,50 mm |
Lớp mạ ký hiệu AZ, ví dụ AZ100, AZ150 |
|
Tôn màu (PPGI, PPGL) |
0,25-0,50 mm |
Thường công bố theo độ dày sau sơn |
|
Tôn xốp, tôn PU 3 lớp |
Lớp tôn 0,30-0,60 mm |
Chỉ tính lớp tôn, không tính lớp xốp |
|
Tôn giả ngói |
0,20-0,50 mm |
Chủ yếu cho nhà ở, biệt thự |
Theo dạng sóng, tôn 5 sóng thường có độ dày 0,30-0,55 mm, tôn 9 sóng 0,35-0,50 mm, cùng khổ hữu dụng khoảng 1,07 m. Tôn sóng cao kiểu kliplok, seamlock dùng cho mái xưởng khẩu độ lớn có các mức thép nền chuẩn như 0,40, 0,48 và 0,60 mm.
Với tôn xốp và tôn PU, cần phân biệt độ dày tôn (chỉ lớp tôn) với độ dày tấm (gồm cả lớp xốp, có thể tới vài chục mm). Báo giá ghi “tôn PU 50 mm” là nói độ dày tấm, không phải độ dày tôn.
3.2. Tôn tấm dùng trong gia công cơ khí
|
Loại tôn tấm |
Dải độ dày thường gặp |
Ứng dụng |
|
Tôn đen cán nguội (SPCC) |
0,5-3,0 mm |
Vỏ tủ, bàn, kệ; cắt, chấn, hàn rồi sơn tĩnh điện |
|
Tôn mạ kẽm dạng tấm |
0,6-3,0 mm |
Vỏ tủ, máng cáp, chi tiết cần chống gỉ |
|
Inox tấm cán nguội (304, 201) |
0,5-3,0 mm |
Thiết bị thực phẩm, phòng sạch, hóa chất |
|
Tôn đục lỗ |
0,8-2,0 mm |
Tấm tiêu âm, tấm che chắn, sàn thao tác |
Tôn tấm gia công thường được cắt bằng máy cắt laser kim loại để đảm bảo đường cắt sạch và đúng kích thước, sau đó chấn gấp thành hình. Với tấm dày trên 3 mm, cần máy laser công suất lớn hoặc cắt plasma.

4. Độ dày ảnh hưởng thế nào đến trọng lượng, độ cứng và chi phí?
Trước khi chọn độ dày, nên hiểu tăng thêm 1 dem thì được gì và mất gì. Ba con số dưới đây giúp bạn quyết định có cơ sở thay vì chọn theo cảm giác “càng dày càng tốt”.
4.1. Trọng lượng và chi phí vật tư
Bảng dưới tính cho tôn lạnh lớp mạ AZ150, khổ phẳng 1,2 m, 1 mét dài:
|
Độ dày thép nền |
Khối lượng (kg/mét dài) |
Tăng so với 0,40 mm |
|
0,35 mm |
3,48 |
-12% |
|
0,40 mm |
3,95 |
Mốc so sánh |
|
0,45 mm |
4,42 |
+12% |
|
0,50 mm |
4,89 |
+24% |
|
0,60 mm |
5,83 |
+48% |
Giá tôn bán theo mét dài tỷ lệ gần với khối lượng thép. Nâng từ 4 dem lên 5 dem cho mái xưởng 3.000 m² nghĩa là thêm khoảng 24% khối lượng thép tôn, kéo theo chi phí vật tư mái tăng tương ứng. Tuy vậy, tôn chỉ nặng 4-5 kg/m², nên tăng độ dày gần như không ảnh hưởng tới kết cấu khung kèo.
4.2. Độ cứng tăng nhanh hơn độ dày
Độ cứng chống uốn của một tấm phẳng tỷ lệ với lập phương độ dày. Từ 0,40 lên 0,50 mm, độ dày tăng 25% nhưng độ cứng tăng khoảng 1,25³ ≈ 1,95 lần, tức gần gấp đôi.
Đây là lý do một dem chênh lệch ở mái xưởng tạo khác biệt rõ khi có người đi bảo trì: tôn 4 dem dễ lõm ở giữa hai sóng, tôn 5 dem chịu bước chân tốt hơn hẳn. Với tôn sóng, chiều cao sóng cũng quyết định độ cứng mạnh không kém độ dày, nên tôn sóng cao vượt nhịp xà gồ xa hơn tôn sóng thấp cùng độ dày.
4.3. Tuổi thọ, cách nhiệt và tiếng ồn
-
Tuổi thọ chống gỉ phụ thuộc chủ yếu vào lớp mạ và lớp sơn, không phải độ dày thép nền. Tôn dày nhưng mạ mỏng vẫn gỉ nhanh ở môi trường ẩm, có hơi hóa chất.
-
Cách nhiệt gần như không cải thiện khi tăng độ dày vì thép dẫn nhiệt tốt. Muốn mát, cần tôn PU, tôn xốp hoặc lớp bông cách nhiệt.
-
Tiếng ồn khi mưa giảm nhẹ với tôn dày hơn nhờ tấm ít rung, nhưng giải pháp hiệu quả vẫn là lớp cách âm bên dưới.

5. Nên chọn độ dày tôn bao nhiêu cho từng hạng mục?
Không có một con số đúng cho mọi trường hợp. Độ dày phải tính cùng ba yếu tố: tải trọng tác dụng, khoảng cách giữa các điểm đỡ và môi trường ăn mòn.
5.1. Mái nhà xưởng, nhà kho
|
Điều kiện mái |
Độ dày thép nền khuyến nghị |
Ghi chú |
|
Xưởng nhỏ, khẩu độ dưới 15 m, xà gồ dày |
0,40-0,45 mm |
Ít người lên mái |
|
Xưởng, kho tiêu chuẩn |
0,45-0,50 mm |
Mức xuất phát an toàn cho đa số nhà máy |
|
Khẩu độ lớn, ven biển, vùng bão |
0,50-0,60 mm |
Ưu tiên tôn sóng cao, lớp mạ AZ150 trở lên |
|
Mái đặt pin mặt trời, quạt hút, có lối đi bảo trì |
0,50-0,60 mm |
Cần thêm tấm lót lối đi tại vị trí thường đi lại |
Độ dày tôn không thể tách khỏi khoảng cách xà gồ. Tôn 5 dem đặt trên xà gồ quá thưa vẫn võng, trong khi tôn 4 dem trên xà gồ đúng khoảng cách lại ổn. Mỗi nhà sản xuất tôn đều công bố bảng nhịp cho phép theo độ dày và biên dạng sóng; kỹ sư kết cấu cần kiểm tải gió theo TCVN 2737:2023 về tải trọng và tác động rồi đối chiếu bảng nhịp đó.
Với EHS và facility manager, mái có người lên bảo trì định kỳ cần thêm hai điểm. Thứ nhất, chọn tôn từ 0,50 mm để hạn chế lõm và mất kín nước tại vít. Thứ hai, quy định đi trên phần sóng gần xà gồ, bố trí lối đi cố định và dây cứu sinh cho người làm việc trên mái.
Ở khu vực ven biển hoặc gần nguồn hơi hóa chất (xưởng mạ, xưởng xử lý bề mặt), lớp mạ quyết định tuổi thọ nhiều hơn việc dày thêm một dem. Nên ưu tiên lớp mạ từ AZ150 trở lên và tôn màu sơn hai mặt, thay vì chỉ tăng độ dày.
5.2. Vách bao, vách ngăn và mái phụ
|
Hạng mục |
Độ dày thép nền khuyến nghị |
Khi nào chọn mức cao |
|
Vách bao nhà xưởng |
0,35-0,45 mm |
Vùng gió mạnh, vách cao trên 8 m |
|
Vách ngăn trong nhà, nhà tạm |
0,30-0,35 mm |
Có xe nâng chạy sát vách |
|
Mái che lối đi, mái nhà xe, nhà tập kết rác |
0,30-0,40 mm |
Gần khu vực gió lùa, khẩu độ trên 6 m |
Vách bao chịu gió đẩy và gió hút, nhất là ở góc nhà, nên đoạn vách cao gần mái và góc nhà nên dùng mức trên của dải. Vách ngăn trong xưởng có xe nâng qua lại nên kết hợp tôn với gờ chắn hoặc ray bảo vệ chân vách, rẻ hơn nhiều so với tăng độ dày cả mảng.
5.3. Nhà ở, văn phòng, nhà bảo vệ trong khuôn viên nhà máy
Mái nhà ở, khối văn phòng hoặc nhà bảo vệ cạnh xưởng thường dùng tôn 0,35-0,45 mm. Vùng mưa bão hoặc mái diện tích lớn nên chọn từ 0,45 mm. Với tôn 3 lớp cách nhiệt, lớp tôn 0,35-0,40 mm là mức phổ biến vì tấm đã được lớp xốp tăng cứng.
5.4. Tôn tấm cho thiết bị công nghiệp trong nhà máy
Ít bài viết về độ dày tôn nhắc tới phần này, nhưng kỹ sư sản xuất và purchasing lại hay hỏi khi đặt làm thiết bị. Bảng dưới là các dải tham khảo phổ biến trong ngành; con số cuối cùng cần kỹ sư chốt theo tải, kích thước và môi trường sử dụng.
|
Thiết bị |
Bộ phận |
Dải độ dày phổ biến |
Vật liệu thường dùng |
|
Tủ điện trong nhà |
Thân / cánh / tấm lắp thiết bị |
1,2-1,5 / 1,5-2,0 / 2,0 mm |
Tôn đen sơn tĩnh điện |
|
Tủ điện ngoài trời |
Thân, cánh |
1,5-2,0 mm (inox 1,2-1,5 mm) |
Tôn mạ kẽm sơn tĩnh điện hoặc inox 304 |
|
Bàn thao tác |
Mặt bàn tôn |
1,5-2,0 mm (tải nặng 3,0 mm) |
Tôn đen sơn tĩnh điện, inox 304 |
|
Tủ dụng cụ |
Thân / ngăn kéo |
0,8-1,2 mm |
Tôn đen sơn tĩnh điện |
|
Giá để hàng |
Mâm tôn |
0,8-1,5 mm, có gấp mép |
Tôn đen, tôn mạ kẽm |
|
Hộp chống ồn |
Vỏ ngoài |
1,0-1,5 mm, kết hợp bông khoáng |
Tôn đen sơn tĩnh điện |
|
Khay chống tràn |
Đáy, thành khay |
2,0-3,0 mm (inox 1,5-2,0 mm) |
Thép sơn chống hóa chất, inox 304 |
|
Passbox phòng sạch |
Thân, cửa |
1,0-1,5 mm |
Inox 304 hoặc tôn sơn tĩnh điện |
|
Hàng rào công nghiệp |
Tấm che đặc hoặc đục lỗ |
1,0-1,5 mm |
Tôn đen sơn tĩnh điện, tôn mạ kẽm |
Tủ điện: vỏ quá mỏng làm cánh tủ võng sau vài năm, gioăng không còn ép kín và cấp bảo vệ IP giảm theo. Tấm lắp thiết bị cần dày hơn thân vì phải giữ vít bắt contactor, biến tần, và không được cong khi siết. Tủ đặt ngoài trời hoặc trong xưởng ẩm nên ưu tiên tôn mạ kẽm sơn tĩnh điện hoặc inox 304 thay vì chỉ tăng độ dày tôn đen.
=> Sản phẩm: TỦ ĐIỆN
Bàn thao tác: mặt bàn chịu va đập, kẹp ê tô và tải dồn vào một điểm. Mặt dày 1,5 mm hợp cho lắp ráp điện tử và đóng gói. Xưởng cơ khí có đặt ê tô, gõ búa nên chọn 2,0-3,0 mm, hoặc mặt tôn có gân tăng cứng bên dưới để giữ phẳng lâu dài.
=> Sản phẩm: BÀN THAO TÁC
Hộp chống ồn: khả năng cách âm của vách tuân theo định luật khối lượng: khối lượng bề mặt tăng gấp đôi thì độ cách âm tăng khoảng 6 dB. Đi từ 1,0 lên 2,0 mm chỉ được khoảng 6 dB nhưng nặng gấp đôi, nên vỏ tôn 1,0-1,5 mm luôn đi cùng lớp bông khoáng và tôn đục lỗ tiêu âm bên trong mới là cấu hình hiệu quả.
=> Sản phẩm: HỘP CHỐNG ỒN
Khay chống tràn: một phuy 200 lít đầy có thể nặng trên 200 kg, dồn tải lên diện tích nhỏ và tiếp xúc trực tiếp hóa chất. Đáy dày 2,0-3,0 mm hạn chế võng, mối hàn kín liên tục chống rò. Nếu chứa axit hoặc dung môi ăn mòn, nên chuyển sang inox 304.
=> Sản phẩm: KHAY CHỐNG TRÀN HÓA CHẤT
Passbox và hàng rào: passbox phòng sạch cần bề mặt phẳng, kín, dễ lau nên thân inox 1,0-1,5 mm là đủ cứng. Với hàng rào công nghiệp dùng tấm che đặc hoặc đục lỗ để chắn tia hàn, phoi bắn, tấm tôn 1,0-1,5 mm gắn trên khung trụ thép đủ cứng mà không quá nặng khi tháo lắp bảo trì.
=> Sản phẩm: PASSBOX THIẾT BỊ PHÒNG SẠCH
5.5. Quy tắc thiết kế theo độ dày khi gia công tôn tấm
Khi đặt làm thiết bị, độ dày tôn còn quyết định kích thước tối thiểu của mép gấp, lỗ và khoảng cách lỗ. Đây là các quy tắc thiết kế phổ biến cho thép tấm thông thường, gọi t là độ dày tấm:
|
Đặc điểm thiết kế |
Quy tắc thường dùng |
Ví dụ với tôn 1,5 mm |
|
Bán kính chấn trong tối thiểu |
Khoảng 1 × t |
1,5 mm |
|
Chiều dài cánh gấp tối thiểu |
Khoảng 4 × t |
6 mm |
|
Khoảng cách từ lỗ đến mép tấm |
Tối thiểu 2 × t |
3 mm |
|
Đường kính lỗ nhỏ nhất |
Không nhỏ hơn t |
1,5 mm |
Thêm hai lưu ý thực tế. Tôn mỏng dưới 1 mm khi hàn dễ cong vênh, nên thiết kế ưu tiên gấp mép, tán rive hoặc hàn điểm thay cho hàn đường dài. Tôn mạ kẽm khi hàn sẽ cháy lớp kẽm quanh mối hàn, cần xử lý chống gỉ lại tại vị trí đó.
Một nguyên tắc giúp tiết kiệm chi phí: muốn tấm cứng hơn, hãy gấp mép trước khi tăng độ dày. Một đường chấn gấp kim loại rộng 15-20 mm ở mép mâm kệ hoặc cánh tủ làm tấm cứng hơn rõ rệt, mà không tốn thêm vật tư như khi nâng từ 1,2 lên 1,5 mm. Tại xưởng Hoài Đức, Cinvico cắt laser với dung sai ±0,1 mm và chấn gấp ±0,3 mm, đủ chính xác để dùng gân và mép gấp thay cho tôn dày.

6. Cách kiểm tra độ dày tôn thực tế khi nhận hàng
Có ba cách kiểm tra. Với lô hàng lớn cho dự án nhà máy, nên kết hợp ít nhất hai cách và lập biên bản.
6.1. Đo bằng panme hoặc thước kẹp điện tử
-
Đo tối thiểu 3 điểm khác nhau trên tấm và lấy giá trị trung bình.
-
Đo cách mép tấm từ 25 mm trở vào, vì vùng sát mép thường mỏng hơn. TCVN 10351:2014 cũng quy định đo chiều dày tại điểm cách cạnh tấm hơn 25 mm.
-
So số đo với TCT hoặc APT được công bố, không so với độ dày thép nền, vì panme đo cả lớp mạ và lớp sơn.
-
Panme cơ khí hoặc điện tử có độ phân giải 0,01 mm là đủ cho tôn mỏng. Với tôn sóng, đo ở phần phẳng giữa hai sóng.
-
Chênh lệch trong phạm vi dung sai là bình thường. Dung sai do tiêu chuẩn sản phẩm quy định (JIS G3302:2019 cho tôn mạ kẽm, JIS G3321:2019 cho tôn mạ nhôm kẽm). Một số nhà phân phối tôn lợp công bố mức khoảng ±0,02 mm. Nếu cả 3 điểm đo đều mỏng hơn mức dung sai cho phép, tôn đang bị thiếu dày.
6.2. Cân tôn và tính ngược độ dày thép nền
Cách này cho biết phần thép thật sự bên trong, điều mà panme không tách riêng được. Công thức:
Độ dày thép nền (mm) = (Khối lượng tấm ÷ Diện tích − Khối lượng lớp mạ) ÷ 7,85
Trong đó khối lượng tính bằng kg, diện tích tính bằng m², khối lượng lớp mạ quy ra kg/m² (Z275 là 0,275 kg/m², AZ150 là 0,150 kg/m²).
Ví dụ: cắt 1 m dài tôn lạnh AZ150 khổ phẳng 1,2 m, cân được 3,95 kg. Khối lượng mỗi m² là 3,95 ÷ 1,2 = 3,29 kg/m². Trừ lớp mạ 0,15 còn 3,14 kg/m², chia cho 7,85 ra 0,40 mm thép nền.
Lưu ý quan trọng với tôn sóng: phải dùng khổ phẳng trước khi cán sóng (thường là 1,2 m), không dùng khổ hữu dụng 1,07 m. Nếu chia cho 1,07 m, ví dụ trên sẽ ra 0,45 mm, tức đánh giá dày hơn thực tế khoảng 12%. Với tôn màu, lớp sơn nặng thêm ước khoảng 0,05 kg/m² cho cả hai mặt, nên trừ thêm phần này nếu cần chính xác.
6.3. Kiểm tra dòng in và chứng chỉ chất lượng
Đối chiếu dòng in trên mặt tôn với hóa đơn: thương hiệu, độ dày, loại mạ và mã cuộn phải khớp nhau. Với dự án nhà máy, hãy yêu cầu nhà cung cấp gửi chứng chỉ chất lượng (CQ) của nhà máy cán, trong đó ghi độ dày đo thực tế và khối lượng lớp mạ của từng cuộn.
6.4. Quy trình nghiệm thu gợi ý cho lô hàng nhà máy
-
Đối chiếu chứng từ: hóa đơn, phiếu giao hàng, CQ của từng mã cuộn khớp với đơn hàng.
-
Lấy mẫu: mỗi mã cuộn hoặc mỗi đợt giao lấy ít nhất 1 tấm, ưu tiên tấm ở giữa kiện.
-
Đo panme: 3 điểm mỗi tấm, ghi số đo và so với TCT/APT công bố.
-
Cân kiểm tra: cắt hoặc chọn 1 mét dài, cân và tính ngược độ dày thép nền theo công thức ở mục 6.2.
-
Lập biên bản: ghi số đo, ảnh dòng in, chữ ký hai bên; lô lệch dung sai thì tạm dừng nhận và yêu cầu đổi.
Quy trình này giúp bộ phận mua hàng có bằng chứng khi khiếu nại, đồng thời đáp ứng yêu cầu lưu hồ sơ kiểm soát vật tư đầu vào trong hệ thống quản lý chất lượng.

7. Sai lầm thường gặp khi chọn độ dày tôn
-
Tăng độ dày thay vì xử lý kết cấu. Mâm kệ võng thường do không gấp mép hoặc thiếu thanh đỡ, chứ không phải do tôn mỏng. Các mẫu giá để hàng công nghiệp chịu tải tốt nhờ mâm gấp mép kết hợp thanh giằng.
-
Chọn tôn dày nhưng bỏ qua lớp mạ. Ở môi trường ẩm hoặc có hơi hóa chất, tôn 5 dem có lớp mạ mỏng vẫn gỉ nhanh hơn tôn 4,5 dem mạ AZ150.
-
Chọn tôn mỏng cho thiết bị dùng hằng ngày để giảm giá. Ngăn kéo tủ để dụng cụ mỏng dưới 0,8 mm dễ cong ray, kẹt trượt khi chứa dụng cụ nặng. Khi đó chi phí thay thế cao hơn phần tiền tiết kiệm ban đầu.
-
Chỉ ghi số mà không ghi cách đo. Đơn hàng ghi “tôn 4.5” dễ bị giao loại tôn 4,5 dem sau sơn, tức chỉ khoảng 3,7 dem thép nền. Ghi rõ mm kèm BMT hoặc TCT là đủ để tránh.
-
So sánh báo giá khác loại độ dày. Báo giá A ghi 0,45 mm theo thép nền, báo giá B ghi 0,45 mm theo độ dày sau sơn. Nhìn thì B rẻ hơn, nhưng thép nền của B thực chất chỉ khoảng 0,37 mm, ít hơn gần 18%. Luôn quy các báo giá về cùng BMT trước khi so.
-
Bỏ qua khoảng cách xà gồ. Chọn tôn đủ dày nhưng xà gồ quá thưa, mái vẫn võng và dột tại vị trí vít. Độ dày tôn và nhịp xà gồ phải được chốt cùng lúc.
Kết luận
Cần đọc đúng độ dày tôn trước rồi mới chọn được đúng: quy về mm, hỏi rõ là độ dày thép nền hay độ dày sau mạ, rồi chọn theo tải, khoảng cách điểm đỡ và môi trường. Với mái xưởng, thép nền 0,45-0,50 mm là điểm xuất phát an toàn; mái có người đi bảo trì hoặc đặt pin mặt trời nên từ 0,50 mm. Với thiết bị trong nhà máy, độ dày nằm trong khoảng 0,8-3,0 mm tùy bộ phận, và gấp mép thường hiệu quả hơn tăng độ dày.
Bạn đang cần đặt làm thiết bị bằng tôn tấm đúng độ dày cho nhà máy?
Cinvico gia công tại xưởng Hoài Đức, Hà Nội, theo bản vẽ hoặc theo kích thước thực tế:
-
Kỹ sư đề xuất độ dày và kết cấu gấp mép theo tải, gửi bản vẽ để bạn duyệt trước khi sản xuất
-
Cắt laser ±0,1 mm, chấn gấp ±0,3 mm, giao thành phẩm đã hàn và sơn tĩnh điện
-
Vật liệu tôn đen, tôn mạ kẽm, inox 304 theo yêu cầu, xuất hóa đơn VAT
=> Xem các dòng SẢN PHẨM KIM LOẠI TẤM
Zalo trao đổi trực tiếp với kỹ sư: 0981.244.688